Co to jest i na czym polega endometrioza?

Endometrioza to przewlekła choroba ginekologiczna, polegająca na występowaniu komórek błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy, najczęściej w obrębie jajników, jajowodów, otrzewnej miednicy, czasem jednak poza jamą miednicy (np. jelita, pęcherz moczowy).

Komórki te reagują na zmiany hormonalne w cyklu miesiączkowym – podobnie jak prawidłowe endometrium – co powoduje krwawienia, stany zapalne, powstawanie zrostów oraz torbieli (np. tzw. „torbiele czekoladowe”).

Efektem jest ból – szczególnie przewlekły ból miednicy, bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku płciowego, zaburzenia cyklu, a także – w wielu przypadkach – problemy z płodnością lub nawet niepłodność. Ponadto, ponieważ zmiany mogą być rozsiane, objawy mogą być bardzo zróżnicowane – nie tylko ginekologiczne, ale także ze strony przewodu pokarmowego (np. ból brzucha, wzdęcia, zaparcia) lub układu moczowego.

Z uwagi na to, że choroba bywa ukryta i często niezauważona, jej rozpoznanie może być utrudnione, wiele kobiet sądzi, że to po prostu bolesne miesiączki i nie podejmuje leczenia.

Kiedy można podejrzewać endometriozę?

Endometrioza to choroba, której objawy często są mylone z typowymi dolegliwościami menstruacyjnymi, choć w rzeczywistości potrafią być znacznie bardziej dotkliwe i przewlekłe. Do najczęstszych sygnałów mogących wskazywać na jej obecność należą bardzo bolesne miesiączki, przewlekły ból miednicy, a także ból podczas współżycia czy oddawania moczu lub stolca – szczególnie nasilający się w czasie menstruacji. Chorobie często towarzyszą również obfite lub nieregularne krwawienia, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak wzdęcia czy zaparcia, a także ból krzyża i uporczywe zmęczenie. W przypadku kobiet starających się o dziecko istotnym sygnałem może być także trudność z zajściem w ciążę, ponieważ endometrioza jest jedną z częstszych przyczyn niepłodności.

Ile kobiet ma endometriozę?

Dokładne dane epidemiologiczne są trudne do ustalenia z powodu niedoszacowania, opóźnionej diagnostyki, różnych kryteriów rozpoznania oraz faktu, że wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych. Na świecie przyjmuje się, że choroba dotyczy około 10 % kobiet w wieku rozrodczym. Jedno z szacunków mówi o około 180 milionach kobiet na świecie. W Polsce szacuje się, że na endometriozę może chorować około 2 do 3 milionów kobiet.

Jak dawniej podchodzono do tej choroby?

Wnikliwa diagnostyka i uwaga jaką obecnie poświęca się endometriozie, to coś czego mogą nam pozazdrościć wszystkie pokolenia kobiet przed nami. A i tak mamy wiele do zrobienia chociażby w dziedzinie poszerzania świadomości na jej temat. Historia tej choroby jest długa, ale przez wiele lat choroba była słabo rozumiana i często mylona z innymi dolegliwościami ginekologicznymi lub bagatelizowana jako „ból miesiączkowy, który po prostu trzeba przeczekać”.

Kilka dekad temu podejście do endometriozy było ograniczone – brakowało precyzyjnych badań, diagnostyki, realnej świadomości pacjentek i lekarzy. Choroba bywała lekceważona podobnie jak ból, który przeżywały nieświadome kobiety.

Jak współcześnie leczy się endometriozę?

Obecnie leczenie endometriozy opiera się na podejściu wielodyscyplinarnym, indywidualnym oraz łączącym metody farmakologiczne, chirurgiczne, fizjoterapeutyczne i psychologiczne.

Pierwszym krokiem w rozpoznaniu choroby jest wywiad, badanie ginekologiczne, badania obrazowe (USG, rezonans magnetyczny) – choć jedynym badaniem pozwalającym z absolutną pewnością potwierdzić endometriozę jest laparoskopowe czyli pobranie wycinka tkanki.

W Polsce od niedawna funkcjonuje model ścieżek diagnostycznych i leczenia endometriozy, w tym specjalne centra np. w Rudzie Śląskiej. Specjaliści zajmujący się w leczeniu tego schorzenia przyjmują także na Podkarpaciu i w Mielcu. Leczenie farmakologiczne może obejmować: leki przeciwbólowe, środki hormonalne, a metody wspomagające – dieta, fizjoterapia, wsparcie psychologiczne. Jeśli choroba jest zaawansowana – z dużymi zmianami, torbielami, obfitymi zrostami – rozważa się leczenie operacyjne, najczęściej laparoskopowe, czasem bardziej rozległe operacje. W Polsce od 1 lipca 2025 r. wprowadzono nowe regulacje dotyczące leczenia endometriozy – w tym ścieżki diagnostyki i leczenia oraz wskazanie ośrodków specjalistycznych.

Ednometrioza nie jak na razie nie jest w pełni uleczalna, ale można znacząco złagodzić jej objawy, a przez to poprawić jakość życia.

Endmetrioza (1)

Może to nie urok? Może to endometrioza?